Sprawozdanie z VII Dni Arabskich

 Milena Moździerz

VII Dni Arabskie w Łodzi miały miejsce w dniach 21 i 22 kwietnia 2010 roku. Tegoroczna konferencja została zainspirowana tematem: "Zachód a świat islamu - Zrozumieć Innego". Zdefiniowanie "innego" możliwe jest poprzez uświadomienie sobie własnej tożsamości, ale czasem także spotkanie z "innym" pozwala nam zdefiniować samych siebie.

Wydarzenie zostało tradycyjnie otwarte przez pomysłodawcę, inicjatora oraz patrona arabskich spotkań w Łodzi, prof. Marka Dziekana. We wstępie zwrócił on uwagę na pojęcie tożsamości we współczesnej myśli arabsko-muzułmańskiej. Różnorodność etniczna, religijna oraz liczne podziały sprawiają, że trudno jest nam mówić o jednolitej tożsamości świata arabskiego. Opieramy się więc na pewnej tożsamości wyobrażonej i warto zastanowić się nad tym, czy nasze określenie "innego" jest właściwe i słuszne?

Pierwszy panel wspólnych rozważań rozpoczął mgr Paweł Mączka, który odniósł się do pojęć tożsamości oraz tożsamości kulturowej Turków, Arabów i innych muzułmanów zamieszkujących kraje Europy Zachodniej. Wystąpienie dotykało nie tylko kwestii powstających problemów społecznych i dyskusji na temat prawa europejskich muzułmanów do realizowania kultu religijnego, ale także ich partycypacji i aktywności politycznej oraz zakresu ich wpływu na politykę.

Kolejną panelistką była mgr Anna Rusinek, która omówiła problem radykalizacji muzułmanów w Europie. Przedstawiony został profil przeciętnego ekstremisty zamachowca, na który ogromny wpływ mają uwarunkowania funkcjonowania społeczności muzułmańskich na kontynencie europejskim oraz znaczenie islamu w kształtowaniu ich życia codziennego.

Następnie głos zabrał mgr Antoni Przemysław Kosowski, który poruszył kwestię postrzegania "innego", na przykładzie działalności Moorish Science Temple w Stanach Zjednoczonych. Przeprowadzone w latach 40. XX w. dochodzenie agencji federalnej  w sprawie rzekomo antyrządowej i wywrotowej natury tej quasi-muzułmańskiej organizacji zostało przedstawione w świetle dokumentów FBI.

Kontynuację wątku podjął Konrad Adamowicz, który omówił problematykę recepcji islamu przez jego czarnych wyznawców w Stanach Zjednoczonych lat 50. i 60. XX w. Autor oparł swoje rozważania na biografii Malcolma X, ukazując dylematy czarnych wyznawców islamu, jednoczących się pod sztandarem religii będącej w Stanach Zjednoczonych synonimem walki z rasizmem.

Panel ten zakończyło wystąpienie Rafała Smolenia dotyczące terminologii słowa dżihad. Termin ten, wyjątkowo modny w świecie zachodnim, został zanalizowany językowo w kontekście holistycznego prawa muzułmańskiego. Poruszona została wieloznaczność pojęcia, identyfikowanego ze świętą wojną i niewiernymi, a oznaczającego "usilne staranie się", ale i "walkę", "wojowanie".

Po przerwie kawowej drugi panel rozpoczął się wystąpieniem mgr Marty Toboty. Autorka opisała wielowątkowy i długoletni konflikt między muzułmanami i chrześcijanami w Nigerii. Podstawą do tych rozważań stała się analiza sekt i ruchów muzułmańskich działających na terenie Nigerii. Organizacjami takimi były między innymi popularna w latach 80. XX w. Maitatsine oraz powstała już w XXI w. i do dziś aktywna Boko Haram.

Kolejnym referentem był mgr Jakub Gustaw Gajda, który przedstawił relacje Pasztunów z Zachodem. Autor scharakteryzował pasztuński kodeks honorowy i ukazał, jak trudne jest jego zrozumienie przez "innego". Na niełatwe partnerstwo wpływają tradycyjne prawa i reguły, wpajane od dzieciństwa poczucie honoru i dumy oraz ogromne poszanowanie dla wolności, tworzące fundament wyobraźni politycznej Pasztunów.

Następnie mgr Olga Nadskakuła przedstawiła obraz muzułmanów w Rosji. Stanowiący silną procentowo mniejszość muzułmanie stają się istotni dla władzy ze względu na wewnętrzną spójność państwa i minimalizację nastrojów separatystycznych. Autorka opisała wysiłki i działania na rzecz tolerancji rosyjskiej elity rządzącej, których celem jest niedopuszczenie do utożsamiania fundamentalizmu muzułmańskiego z islamem.

Panel ten zamknęło wystąpienie mgr Magdaleny Lewickiej dotyczące problemu relacji chrześcijaństwa z islamem. Autorka podjęła współczesną kwestię dialogu, opartego na wzajemnym zaufaniu i otwarciu na odmienności, noszącego jednakże piętno chrześcijańskiego neoimperializmu, intelektualnej kolonizacji, a z drugiej strony obaw przed fanatyzmem muzułmańskim.

Trzeci panel otworzyło wystąpienie mgr Błażeja Cecory, dotyczące islamu w przekazach historyków bizantyjskich z IX i X wieku. Na tej podstawie prezentujący zrekonstruował obraz muzułmanina, wyłaniający się z przekazów i unaocznił zależność tego wizerunku od prowadzonej przez Bizantyńczyków polityki.

Nawiązując do swojego poprzednika Piotr Solecki zarysował obraz krucjat świata zachodniego w oczach islamu. Referujący zauważył, że pamięć o krucjatach istotnie wpłynęła na muzułmańskie postrzeganie Europy, zniekształcając je. Współcześnie echa krucjat przywołała ingerencja Zachodu po atakach z 11 września 2001 r.

Kolejną panelistką była Martyna Kośka, która próbowała przybliżyć nam muzułmańskie prawo karne. Referat przedstawiał źródła prawa muzułmańskiego, jego główne zasady, katalog przestępstw oraz przewidziane za przewinienia kary, zwracając uwagę nie tylko na różnice między europejskim a muzułmańskim prawem, ale także wskazując wartości dla nich wspólne.

Pozostając w obrębie zagadnień związanych z prawem muzułmańskim wysłuchaliśmy wystąpienia Anny Ślęzak, która nakreśliła problem prawnej regulacji adopcji. Autorka zauważyła, że wraz z rosnącą popularnością międzynarodowych adopcji na Zachodzie pojawia się problem niezrozumienia unormowań wynikających z Koranu i tradycji świata muzułmańskiego.

Następnie mgr Mateusz Smogala zaprezentował kraje arabskie jako donatorów pomocy rozwojowej. Pomoc udzielana przez państwa arabskie często interpretowana jest jako zakat, czyli tradycyjna muzułmańska jałmużna dla ubogich. Referat ukazał rozległe doświadczenie w zakresie pomocy rozwojowej państw arabskich.

Ostatni referat dnia pierwszego wygłosiła mgr Karolina Matros, przybliżając świat islamu w europejskiej przestrzeni publicznej, na przykładzie miast niemieckich. Autorka przedstawiła powstałą imigrancką infrastrukturę w Niemczech, zauważając, że islam widoczny na ulicach miast, z punktu widzenia Zachodu, staje się coraz bardziej problematyczny.

Dzień pierwszy wspólnych rozważań zakończyły wspólne doznania artystyczne za sprawą wernisażu fotograficznego Agnieszki Mandal pod tytułem "Kobieta - jak ziarno piasku lub rzęsa", poświęconego kobiecie arabskiej.

Drugi dzień tegorocznych arabskich spotkań w Łodzi rozpoczęło wystąpienie mgr Damiana Kokocia, dotyczące filozofii Al-Farabiego. Autor ukazał inspiracje w doktrynach Al-Farabiego filozofią helleńską, przedstawiając liczne nawiązania do Platona, Arystotelesa czy neoplatonizmu.

Następnie Daria Suwała zaprezentowała postać dwudziestowiecznego egipskiego aktywisty Sajjida Kutba, uważanego za czołową postać muzułmańskiego fundamentalizmu oraz zaznaczyła silnie przeniknięcie jego idei wpływami marksistowskimi.

Postać kolejnego arabskiego myśliciela Maleka Bennabi przedstawiła mgr Karolina Rak. Zajmujący się cywilizacją i problemem jej zmierzchu algierski myśliciel uznaje za niebezpieczny i błędny trend naśladownictwo cywilizacji zachodniej i sprowadzanie muzułmańskiego dorobku do zapożyczania obiektów kosztem wytwarzania i rozwijania własnych idei.

Kolejna prelegentka, mgr Anna Paluszek, zajęła się podmiotowością polityczną muzułmanów. Autorka wskazała na punkty sporne w postrzeganiu podmiotowości przez pryzmat europejskiej kultury politycznej i tej wynikającej z wiary muzułmańskiej. Zatem, w kontekście dyskusji nad kompatybilnością zasad islamu z zasadami społeczeństw demokratycznych, referat prezentował problem obywatelskości muzułmańskiej.

Panel ten zamknęło wystąpienie mgr. Tomasza Krause dotyczące aspektów filozoficznych i etycznych we współistnieniu kultur. Autor poddał analizie pojęcia "asymilacji" i "wielokulturowości" w kontekście podstawowych założeń filozofii praw człowieka.

Po przerwie kawowej kolejny panel otworzyło wystąpienie mgr Barbary Szot, która zaprezentowała elementy orientalne pojawiające się w cyklu C.S. Lewisa pt. "Opowieści z Narnii". Autorka przedstawiła opis fikcyjnej krainy Kalormen, który wykazuje wiele podobieństw z literackimi reprezentacjami Arabii oraz ukazała jednoznaczną rolę, jaką elementy orientalne pełnią w tym cyklu opowieści dziecięcej literatury.

Następnie Marta Minakowska zarysowała relacje Inny-Zachód na podstawie wątków filmowych. Omówiła siedem filmów rozgrywających się w krajach imigracji, których bohaterami są "inni" oraz ci, których spotykają oni na swojej drodze. Przedstawiła w ten sposób, jak skomplikowane zaszłości historyczne oraz współczesne urazy prezentowane są w nurcie społecznym współczesnej kinematografii.

Pozostając w wątku multimedialnym mgr Magdalena Nowaczek-Walczak zaprezentowała fenomen emitowanych w arabskiej telewizji programów rozrywkowych na wzór zachodni. Autorka ukazała, jak pojawienie się "Big Brothera", "Idola", "Fabryki Gwiazd" czy "Milionerów", wzbudziło w świecie arabskim żywiołową sympatię, ale i równie gwałtowny sprzeciw.

Kolejnym referującym był mgr inż. arch. Andrzej Klimek, który zobrazował fenomen popularności "star-architektury" w rejonie Zatoki Perskiej. Za przyczynę rozwoju tego trendu autor uznał szczodrość arabskich inwestorów i warunki pracy praktycznie nieosiągalne w krajach rozwiniętych. Jednocześnie ukazał nieużyteczność bezmyślnego wznoszenia w Zatoce widowiskowej architektury, bazującej na ogromnych szklanych powierzchniach.

Panel zakończyło wystąpienie mgr. Michała Moroza, który zaprezentował panujący w świecie memów internetowych i internetowego podziemia obraz islamu i muzułmanów. Referat przedstawiał krzywdzące i wyszydzające stereotypy, pojawiające się na portalach typu image board i krążące w świecie "Demotywatorów".

Ostatni panel wspólnych rozważań rozpoczęła mgr Katarzyna Kleiber przedstawiająca europejskie koncepcje nacjonalizmu, aryjskości i historyzmu w interpretacjach irańskich. Referat przybliżył mechanizm recepcji zachodniej myśli dotyczącej koncepcji narodu i nacjonalizmu na perskim gruncie oraz przemiany, jakim podlegała lokalna historiografia pod wpływem europejskich nauk historycznych.

Następnie Nina Macior zaprezentowała bilans dialogu pomiędzy Unią Europejską a Iranem. Zwracając szczególną uwagę na kluczową rolę europejskich interesów energetycznych, wykazała ich związek z prowadzoną na terenie Zatoki Perskiej polityką Unii.

Kolejną prelegentką była mgr Anna Chomętowska-Kontkiewicz, która przedstawiła wizerunek Turcji w polskiej prasie opiniotwórczej, wskazując na jej dwubiegunowość i przeczące sobie motywy - z jednej strony globalizacyjne, z drugiej islamizacyjne. Autorka ukazała ważną rolę opinii publicznej w procesie przyjęcia Turcji do Unii Europejskiej.

Zachodni odbiór twórców pochodzenia palestyńskiego opisała Katarzyna Skonka. Autorka zestawiła twórczość ludzi pióra - Edwarda Saida i Mahmuda Derwisza - z dziełami nowego kina palestyńskiego. Na tej podstawie wykazała istotny wpływ palestyńskich twórców na dialog międzykulturowy.

Problematykę feminizmu na gruncie islamu przedstawiła mgr Joanna Brzezińska, która opisała sylwetki Hudy Szarawi i Zajnab al-Ghazali, głównych postaci ruchu kobiecego w Egipcie. Autorka udowodniła, że feminizm, zgodnie z założeniami religijnymi w ramach islamu, jest możliwy.

Ostatnim wystąpieniem była prezentacja Marty Saifi, która zobrazowała tradycyjną i współczesną modę muzułmańską. Mimo, iż w dzisiejszych czasach kultura europejska ma coraz większy wpływ na styl ubierania panujący w krajach muzułmańskich, autorka dowiodła, że wciąż to tradycja odgrywa tutaj decydującą rolę.

Wydarzeniem podsumowującym dwudniowy cykl spotkań arabskich w Łodzi jest impreza Orient Express. W tym roku odbyła się ona w klubie Shisha Club Sahara na ul. Piotrkowskiej. Głównymi atrakcjami wieczoru były: koncert syryjskich muzyków, Issy Chachena i Adeba Chamouna, oraz porywające występy tancerki brzucha Hayal.

 
powrót na górę strony